Herken jij je als invaller in dit verhaal?

de volkskrantVandaag staat er in de Volkskrant een onderwijsspecial. Daarin onder andere het verhaal van Henk Hospes, mijn man, die al jaren invaller is. Ondanks de mooie voorspellingen op en na de Pabo (2009) heeft hij net als zovelen nog steeds geen vaste baan. Op dit moment worden er weer nieuwe rooskleurige voorspellingen over de werkgelegenheid in het basisonderwijs gedaan. Die stemmen de invallers die al jarenlang snakken naar een vaste baan niet echt tot vreugde. Daar kan ik mij wat bij voorstellen. Je kunt namelijk voor de zoveelste keer teleurgesteld worden omdat de positieve voorspellingen niet uit blijken te komen. 

Ik laat je hierbij het hele artikel lezen en ben benieuwd of je het herkent. Wil je zelf alles lezen van de onderwijsspecial: neem hier een gratis proefabonnement op de digitale Volkskrant

Wat mijn man er zelf over zegt: “Ik had liever een successtory verteld. Misschien komt dat nog eens. Ik hoop wel dat ik gezicht heb gegeven aan de vele leraren die nu werkloos thuis zitten en hun droom niet kunnen leven.”

Het is wel/niet slim om leraar te worden

INTERVIEW Een baan vinden in het onderwijs is lastig. Toch zijn er wel degelijk kansen voor aspirant-docenten. Zeker als je Duits geeft of in de Randstad wilt werken.

Hij trok jarenlang van school naar school om trainingen te geven. Henk Hospes bracht medezeggenschapsraden kennis bij over wet- en regelgeving, hij leerde de leden onderhandelen met de directie. En toen besloot hij het roer om te gooien: hij wilde voor de klas.

Hospes informeerde bij de pabo in Assen. Was het verantwoord om nu het onderwijs in te gaan? Hij was kostwinner, waren er banen? De antwoorden waren bemoedigend. Hij was een man, zeiden ze, dus het kwam vast goed. Als hij bereid was invalwerk in de bovenbouw te doen zou hij goede kans maken op een reguliere baan voor de klas.

In 2007 begon hij met de opleiding, ruim twee jaar later was hij klaar. Hospes schreef zich in bij verschillende besturen en deed invalwerk op scholen in Friesland en Groningen. Zo hoopte hij uiteindelijk een vaste baan te krijgen. Tevergeefs, want nu, zes jaar later, leeft hij van een uitkering en doet hij af en toe invalwerk. ‘Er zijn hier gewoon geen vaste banen’, zegt hij.

In al die jaren heeft Hospes – 51 jaar inmiddels – nooit langer dan drie dagen achter elkaar op dezelfde school gewerkt. Hij vindt het frustrerend, vreselijk, afschuwelijk, zegt hij. ‘Ik lig er ’s nachts wakker van, tijdens het laatste sollicitatiegesprek zat ik te huilen.’

Legertje werkloze leraren

Henk Hospes is niet de enige die smacht naar een baan op een school. Het legertje werkloze leraren groeit de laatste jaren gestaag. Tussen januari 2012 en september 2014 steeg het aantal onderwijzers met een uitkering van circa 11 duizend naar 17 duizend.

Vreemd is dat niet, want het aantal banen in het onderwijs is de afgelopen jaren flink afgenomen, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Centerdata, dat namens het ministerie van Onderwijs de arbeidsmarkt in de gaten houdt. Die afname geldt zowel voor het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs als het middelbaar beroepsonderwijs.

De belangrijkste oorzaak: sinds het jaar 2000 worden in Nederland minder kinderen geboren, waardoor minder leerkrachten nodig zijn. Daar komt bij dat de leerling-leraarratio de afgelopen jaren is toegenomen. Dat betekent grofweg dat de leraar nu meer kinderen in zijn klas heeft dan een paar jaar geleden.

Daling werkgelegenheid

In het basisonderwijs is de daling van de werkgelegenheid het sterkst. Waren er in 2009 nog circa 139 duizend voltijdbanen, nu zijn dat er 120 duizend. De komende jaren zal dat aantal volgens de voorspellingen nog verder afnemen, tot circa 113 duizend in 2020. Daarmee is in tien jaar een op de vijf banen verdwenen.

Vooral de jonge leerkracht die op zoek is naar zijn eerste baan op een basisschool is de dupe. De ervaren docent blijft zitten en als er toch eens iemand vertrekt, vervalt de baan of kiest de directie iemand met tien jaar ervaring. Daar sta je dan, met je pabo-diploma waarvan de inkt nog nat is.

Moet Henk Hospes de hoop opgeven? Kan de scholier die graag leraar wil worden zich beter herbezinnen? Moet de advocate die zich wil omscholen zich nog eens achter de oren krabben? Dat is ook weer voorbarig, want volgens de recentste cijfers is er nog wel degelijk perspectief.

Licht lerarentekort

In het voortgezet onderwijs is zelfs sprake van een licht lerarentekort, ondanks het afnemende aantal banen. Vooral docenten informatica, klassieke talen, Duits, scheikunde en natuurkunde zijn gewild. In veel regio’s liggen de banen voor het oprapen. De verwachting is dat de schaarste alleen maar groter wordt.

Ook in het basisonderwijs gloort hoop. De komende jaren gaan veel oudere leraren met pensioen. De jonge garde kan in dat gat springen. Daar komt bij dat de verwachte instroom bij pabo’s achterblijft bij de toekomstige vraag naar leraren.

Daardoor ziet het ernaar uit dat vanaf 2016 een lerarentekort ontstaat in het basisonderwijs. Wie nu met de pabo begint, schreven minister van onderwijs Jet Bussemaker en staatssecretaris Sander Dekker in oktober in een brief aan de Tweede Kamer, heeft een veel betere kans op een baan dan de huidige afgestudeerden.

Het tekort zal beginnen in de grote steden, omdat het aantal leerlingen daar, tegen de landelijke trend in, nog groeit. Daarna zullen ook elders tekorten ontstaan. Uiteindelijk zal Nederland in 2025 volgens de ramingen 6.500 basisschoolleerkrachten te weinig hebben, al is daarbij nog geen rekening gehouden met de licht toenemende instroom bij de pabo’s.

Argwaan

Henk Hospes hoort de voorspellingen enigszins argwanend aan. Hij heeft al vaker gehoord dat het beter zou worden, maar veel heeft hij er niet van gemerkt. ‘Eerst zeiden ze dat de krapte in 2010 voorbij zou zijn. Toen mochten oudere leraren niet meer met prepensioen en werd het 2012. Later stelden ze dat bij tot 2015.’

Wat voor Hospes ook niet helpt, is dat hij op Ameland woont. Werken op het vasteland is geen enkel probleem, als hij de boot van half zeven neemt is hij vaak als eerste op een school in Dokkum of Leeuwarden, maar Noord-Nederland is en blijft een krimpgebied. Ook in de toekomst zijn hier minder nieuwe leraren nodig dan in de Randstad.

Tja, zegt hij met enige spijt in zijn stem, hij heeft het er al met zijn vrouw over gehad. Misschien moeten ze wel verkassen, als hij hier geen baan vindt. Als hij écht de afweging moet maken, dan weet hij het wel. ‘Ik heb liever een baan, dan dat ik op Ameland blijf.’

Aan de slag in het mbo

Wil je lesgeven aan het mbo? Ook daar ontstaat vraag naar verse krachten, al is de vraag hoe veel. Probleem is dat de arbeidsmarkt voor mbo-docenten minder eenvoudig te voorspellen is dan die voor basis- en voortgezet onderwijs, aldus onderzoeksbureau Centerdata in het rapport De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel vo, po en mbo.

Dat komt doordat voor veel mbo-opleidingen geen specifieke lerarenopleidingen bestaan en doordat er veel meer uitwisseling is tussen onderwijs en beroepspraktijk. Het is daardoor lastig in te schatten hoeveel banen er vrijkomen en hoeveel mensen daar belangstelling voor hebben.

In 2013 bedroeg de benodigde instroom nog ongeveer duizend leraren. Voor 2018 voorspelt Centerdata, bij een gematigd herstel van de economie, dat er 1.900 nieuwe leraren nodig zullen zijn. Daarna daalt de behoefte aan nieuwe leraren naar minder dan duizend in 2022.

Advertenties

Over invaltips

Directeur Basisonderwijs, Begeleider en opleider invallers basisonderwijs, eigenaar Cursus op Ameland, auteur boeken en columns, (gast) spreker
Dit bericht werd geplaatst in arbeidsmarkt, Artikel, werkgelegenheid en getagged met , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Herken jij je als invaller in dit verhaal?

  1. M. van Rijthoven zegt:

    tja, ik ben afgestudeerd in 2007. In 2004 de verkorte opleiding aan de pabo begonnen, ook omdat werd verteld dat er meer dan genoeg werk als leerkracht zou zijn. In 2012 ben ik gestopt met invallen, omdat er gewoon te weinig werk was en ik geen inkomen overhield. Toen drie jaar in de zorg gewerkt, maar ook daar bezuinigingen. Nu probeer ik het weer met invalwerk, maar valt niet mee. Na mijn verhuizing naar Drenthe in 2000 heb ik geen vaste baan meer gehad en wordt hier doodmoe van. Al die onzekerheid en nu word ik dit jaar ook nog eens 50 jaar, wat ook niet lekker meewerkt op de banenmarkt.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s